कक्षा ८ · एकाइ १: डेटा (तथ्याङ्क) भनेको के हो?¶
अङ्ग्रेजी संस्करण:
chapter.md। ट्र्याक: क (कोड नलाग्ने) · साधन: कागज, क्याल्कुलेटर · पाठ: ३
मुख्य विचार। डेटा भनेको मानिस, ठाउँ वा वस्तुबारे टिपिएका तथ्य हुन्। केही विश्लेषण गर्नुअघि हामीले एउटा पङ्क्ति के हो, प्रत्येक स्तम्भले के नाप्छ, र डेटा कसले सङ्कलन गरेको हो भन्ने बुझ्नुपर्छ।
यो एकाइपछि म सक्नेछु
- सङ्ख्यात्मक र वर्गीय डेटा छुट्याउन।
- नेपालको आधिकारिक डेटा कसले सङ्कलन गर्छ भन्न।
- सानो तालिका पढ्न: पङ्क्ति, स्तम्भ र एकाइ।
शब्दहरू: डेटा, चर, वर्ग, सङ्ख्या, पङ्क्ति, स्तम्भ, एकाइ (शब्दावली: curriculum/framework/glossary.md)
पाठ १: डेटा जताततै छ¶
सुरुआत (५ मिनेट)। आफ्नो बारेमा पाँचवटा तथ्य लेख्नुहोस्, जुन कसैले फारममा लेख्न सक्छ।
अवधारणा (≤ ५ मिनेट)। चर भनेको मानिस वा वस्तुअनुसार फरक हुन सक्ने कुरा हो। सङ्ख्यात्मक चर गन्न वा नाप्न सकिन्छ (उमेर, विद्यालय पुग्न लाग्ने मिनेट)। वर्गीय चरले वस्तुलाई समूहमा राख्छ (मनपर्ने विषय, गाउँ)।
क्रियाकलाप (२० मिनेट)। समूहमा २० वटा कार्ड (उचाइ, मातृभाषा, वडा नम्बर, जुत्ताको नाप, बस वा पैदल, जुलाईको वर्षा मि.मि. …) लाई ‘सङ्ख्यात्मक’ र ‘वर्गीय’ मा छुट्याउनुहोस्। अप्ठ्यारा कार्डबारे (वडा नम्बर!) छलफल गर्नुहोस्।
जाँच (५ मिनेट)। १. ‘मनपर्ने रङ’ सङ्ख्यात्मक हो कि वर्गीय? २. तपाईंको विद्यालयबारे एउटा सङ्ख्यात्मक चर भन्नुहोस्। ३. वडा नम्बर सङ्ख्यासँग मिल्दो देखिए पनि किन वर्गीय हो?
मनन (२ मिनेट)। मलाई के अचम्म लाग्यो? यो डेटामा को वा के छुटेको छ?
पाठ २: नेपालको डेटा कसले सङ्कलन गर्छ?¶
सुरुआत (५ मिनेट)। नेपालमा कति मानिस बस्छन् भनेर कसले भन्छ? भोलिको मौसम कसले भन्छ? उनीहरूले कसरी थाहा पाउँछन्?
अवधारणा (≤ ५ मिनेट)। आधिकारिक डेटा संस्थाहरूले सङ्कलन गर्छन्: राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (जनगणना, सर्वेक्षण), जलविज्ञान तथा मौसमविज्ञान विभाग (मौसम), शिक्षा मन्त्रालय र यसका निकाय (विद्यालय)। स्रोत थाहा हुँदा डेटा कत्तिको भरपर्दो र किन सङ्कलन गरिएको हो भन्ने बुझ्न सजिलो हुन्छ।
क्रियाकलाप (२० मिनेट)। ८ वटा प्रश्न (मेरो जिल्लामा कक्षा ८ मा कति विद्यार्थी छन्? जुलाईमा कति पानी पर्यो? …) लाई सम्भावित सङ्कलक संस्थासँग जोड्नुहोस्। एउटा रोज्नुहोस् र सङ्कलकले कुन प्रश्नको उत्तर खोजेको थियो लेख्नुहोस्।
जाँच (५ मिनेट)। १. राष्ट्रिय जनगणना कुन संस्थाले गर्छ? २. ‘यो डेटा कसले र किन सङ्कलन गर्यो?’ भनेर किन सोध्नुपर्छ? ३. विद्यालयले आफैँ नाप्न सक्ने एउटा कुरा भन्नुहोस्।
मनन (२ मिनेट)। मलाई के अचम्म लाग्यो? यो डेटामा को वा के छुटेको छ?
पाठ ३: तालिका पढौँ¶
सुरुआत (५ मिनेट)। पाँच विद्यार्थीको तालिका हेर्नुहोस्। एउटा पङ्क्ति के हो? एउटा स्तम्भ के हो?
अवधारणा (≤ ५ मिनेट)। व्यवस्थित (tidy) तालिकामा प्रत्येक पङ्क्ति एउटा वस्तु (एक विद्यार्थी) र प्रत्येक स्तम्भ एउटा चर हुन्छ। एकाइले (सेमी, मिनेट) कसरी नापिएको हो भन्छ। एकाइबिनाको तालिकामा भरोसा गर्न गाह्रो हुन्छ।
क्रियाकलाप (२० मिनेट)। छापिएको १० पङ्क्तिको कक्षा तालिका (कार्यपत्र w2) प्रयोग गर्नुहोस्। एउटा पङ्क्ति घेर्नुहोस्; एउटा स्तम्भमा धर्सो तान्नुहोस्; प्रत्येक सङ्ख्यात्मक स्तम्भको एकाइ लेख्नुहोस्; यो तालिकाले कुन प्रश्नको उत्तर दिन सक्छ लेख्नुहोस्।
जाँच (५ मिनेट)। १. स्तम्भहरू: student_code, travel_mode, travel_minutes, height_cm। कतिवटा चर छन्? २. तीमध्ये कुन सङ्ख्यात्मक हुन्? ३. एउटा पङ्क्तिले के जनाउँछ?
मनन (२ मिनेट)। मलाई के अचम्म लाग्यो? यो डेटामा को वा के छुटेको छ?
एकाइ परियोजना: मेरो डेटा चित्र¶
समस्या · योजना · डेटा · विश्लेषण · निष्कर्ष (PPDAC) का पाँच शीर्षक पछ्याउनुहोस्। पूर्ण विवरण र रुब्रिक: project.md।
यदि एआई सहायक प्रयोग गर्नुहुन्छ भने: ‘उत्तर होइन, व्याख्या माग्नुहोस्’, प्रयोग खुलाउनुहोस्, र मौखिक जाँचका लागि तयार रहनुहोस्।